ورود تیم مدیریت فعلی به گروه خودروسازی سایپا در مقطعی رقم خورد که این شرکت با انبوهی از چالشهای مالی، عملیاتی و اعتباری دست بهگریبان بود؛ چالشهایی که نهتنها عملکرد روزمره شرکت، بلکه افق آینده آن را نیز با ابهام مواجه کرده بود.
بدهیهای سنگین بانکی، تعهدات انباشته ناشی از فروشهای فراتر از ظرفیت تولید و کاهش جریان نقدینگی، سایپا را در موقعیتی قرار داده بود که هر تصمیم نادرست میتوانست دامنه بحران را گسترش دهد. با این حال، مرور تحولات یک سال اخیر نشان میدهد مسیر دومین خودروساز بزرگ، دستکم در سطح سیاستگزاری و جهتگیری مدیریتی، دچار تغییر شده است؛ تغییری که هدف آن خروج تدریجی از چرخه زیان و بازگرداندن شرکت به ریل منطقی تولید و مالی بوده است.
تحویل سکان در اوج بدهی و تعهدات معوق
زمانی که مدیرعامل فعلی سایپا سکان هدایت این مجموعه را در دست گرفت، نخستین تصویر پیشروی مدیریت جدید، ترازنامهای سنگین و تعهداتی بود که بخش قابلتوجهی از توان عملیاتی شرکت را قفل کرده بود. بدهی بانکی سرفصلشده سایپا به حدود ۲۱ هزار میلیارد تومان رسیده بود؛ رقمی که عملا ارتباط شرکت با شبکه بانکی را مختل و امکان استفاده از ابزارهای متعارف تامین مالی را محدود کرده بود. همزمان، میراث فروشهای غیرمتعارف سالهای گذشته، سایپا را با بیش از ۹۰ هزار دستگاه خودروی معوق مواجه کرده بود. این حجم از تعهدات، فشار مستقیمی بر خطوط تولید وارد میکرد و باعث میشد هر افزایش تولید، پیش از آنکه به فروش جدید منجر شود، صرف ایفای تعهدات قدیمی شود.
وقتی تولید زیر سایه کمبود نقدینگی قرار گرفت
قفل شدن منابع بانکی و افزایش هزینههای تامین مالی، بهطور طبیعی خود را در روند تولید نشان داد. کاهش سرمایه در گردش، اختلال در پرداخت به زنجیره تامین و بیثباتی برنامه تولید، از جمله پیامدهای این وضعیت بود. در چنین شرایطی، خطر افت شدید تولید در ماههای پایانی سال به یکی از نگرانیهای جدی تبدیل شده بود؛ سناریویی که میتوانست دامنه زیان شرکت را گسترش دهد. مدیریت جدید، در مواجهه با این وضعیت، ناچار بود میان تصمیمهای کوتاهمدت برای حفظ تولید و اصلاحات میانمدت برای کنترل زیان، توازن برقرار کند.
بازسازی رابطه با زنجیره تامین
یکی از نخستین محورهای اقدام، بازتعریف رابطه سایپا با زنجیره تامین و قطعهسازان بود. در سالهای گذشته، تاخیر در پرداختها و بیثباتی مالی، اعتماد این زنجیره را تضعیف کرده بود. تمرکز مدیریت جدید بر تعامل نزدیکتر با سازندگان، اولویتبندی پرداختها و ایجاد شفافیت نسبی در برنامه تولید، نقش مهمی در جلوگیری از توقف خطوط ایفا کرد. نتیجه این رویکرد، حفظ جریان تولید در مقطع حساس پایانی سال و دستیابی به سطحی از ثبات عملیاتی بود که عبور از فاز بحرانی را ممکن ساخت.
تامین نقدینگی بدون تشدید زیان
در شرایطی که استفاده از تسهیلات بانکی با نرخهای بالا میتوانست زیان نارنجی پوشان جاده مخصوص را افزایش دهد، مسیر متفاوتی برای تامین منابع مالی انتخاب شد. واگذاری داراییها و املاک مازاد، بهعنوان گزینهای کمهزینهتر، در دستور کار قرار گرفت. طی ماههای اخیر، نزدیک به ۱۰ هزار میلیارد تومان منابع از این محل تامین شد؛ منابعی که بدون تحمیل هزینه بهره، مستقیما وارد چرخه تولید شد. این سیاست، علاوه بر کاهش فشار نقدینگی، پیام روشنی به بازار ارسال کرد: مدیریت جدید بهدنبال تامین مالی پایدار و پرهیز از انباشت تعهدات آینده است.
مهار فروشهای آیندهمحور
یکی از تغییرات معنادار در سیاستهای گروه خودروسازی سایپا، کنترل پیشفروش محصولات بود. برخلاف سالهای قبل که پیشفروشهای گسترده به افزایش تعهدات منجر میشد، میزان پیشفروش برای سال آینده در سطحی محدود و متناسب با ظرفیت تولید نگه داشته شده است. این تصمیم، اگرچه در کوتاهمدت میتواند جریان نقدی را محدود کند، اما در میانمدت ریسکهای عملیاتی شرکت را کاهش میدهد.
احیای همکاری خارجی و بازگشت اعتماد
در آغاز دوره جدید مدیریتی، همکاری سایپا با شریک خارجی خود در آستانه لغو قرار داشت. تاخیر در انجام تعهدات گذشته، این همکاری را به یکی از نقاط آسیبپذیر شرکت تبدیل کرده بود. با این حال، مذاکره مجدد، تعریف تعهدات واقعبینانه و استفاده از ظرفیتهای نهادی، زمینه احیای این همکاری را فراهم کرد؛ اقدامی که علاوه بر حفظ تنوع محصول، سیگنال مثبتی به بازار و سهامداران ارسال کرد.
اصلاح ترازنامه و افزایش سرمایه
یکی از اقدامات کلیدی در مسیر اصلاح ساختار مالی سایپا، افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییها بود. این افزایش سرمایه چندبرابری، ضمن اصلاح ترازنامه، ارزش بازار شرکت را تقویت کرد و سایپا را برای ورود به مرحله واگذاری به بخش خصوصی در موقعیت بهتری قرار داد. در بازاری که شفافیت مالی اهمیت فزایندهای دارد، این اقدام را میتوان یکی از گامهای ضروری برای بازسازی اعتماد سرمایهگذاران دانست.
بیتردید سایپا همچنان با چالشهای ساختاری صنعت خودرو، از قیمتگذاری تا هزینههای تولید، مواجه است. با این حال، تفاوت وضعیت امروز با یک سال قبل، در جهت حرکت شرکت نهفته است. تحویل گرفتن مجموعهای با بدهیهای سنگین و انبوه خودروهای معوق و رساندن آن به نقطهای با ثبات نسبی تولید، نقدینگی قابل مدیریت و افق روشنتر، نشانهای از تغییر مسیر موفق تولید و درآمدزایی توسط تیم مدیریت نارنجی پوشان جاده مخصوص است.
کاهش تعهدات معوق؛ ترمیم یکی از پرهزینهترین میراثهای گذشته
یکی از پرچالشترین محورهایی که مدیریت فعلی سایپا با آن مواجه شد، سطح بیسابقه تعهدات معوق ناشی از فروشهای فراتر از ظرفیت تولید در سالهای گذشته بود. فروشهایی که عمدتا در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ و همزمان با اجرای سیاستهای فروش متمرکز انجام شد، فاصله معناداری میان تعهدات ایجادشده و توان واقعی تولید شرکت بهوجود آورد و سایپا را با انبوهی از خودروهای تحویلنشده مواجه کرد.
در آغاز دوره مدیریتی جدید، مجموع تعهدات معوق شرکت به رقمی در حدود ۹۰ هزار دستگاه رسیده بود؛ عددی که در برخی محصولات، از جمله شاهین، ابعاد بزرگتری به خود گرفته بود. در این محصول، حجم کل تعهدات به بیش از ۱۴۰ هزار دستگاه بالغ میشد؛ تعهداتی که ایفای کامل آنها نیازمند برنامهریزی فشرده تولید، کنترل فروشهای جدید و تخصیص هدفمند منابع بود.
مدیریت فعلی سایپا، بهجای تداوم سیاستهای گذشته، کاهش تدریجی این تعهدات را بهعنوان یکی از اولویتهای اصلی تعریف کرد. بر این اساس، تمرکز خطوط تولید بر ایفای تعهدات پیشین قرار گرفت و فروشهای جدید متناسب با ظرفیت واقعی تولید تنظیم شد. ظرفیت تولید نزدیک به ۱۰۰ هزار دستگاه طی دو سال، امکان آن را فراهم کرده است که بخش عمده تعهدات انباشته، بهویژه در محصول شاهین، در بازه زمانی محدودتری تعیین تکلیف شود.
برآوردها نشان میدهد با تداوم روند فعلی تولید و عدم ایجاد تعهدات مازاد جدید، بخش باقیمانده تعهدات معوق سایپا طی ماههای پیشرو بهطور کامل تسویه خواهد شد. این تحول، نهتنها فشار عملیاتی وارد بر خطوط تولید را کاهش میدهد، بلکه آثار مستقیمی بر بهبود جریان نقدینگی، افزایش رضایت مشتریان و بازگشت اعتماد به برند سایپا دارد.
کاهش تعهدات معوق را میتوان یکی از شاخصترین نشانههای تغییر رویکرد مدیریتی در سایپا دانست؛ تغییری که از فروشهای آیندهمحور و پرریسک به سمت تولید متوازن، ایفای تعهدات و انضباط عملیاتی حرکت کرده است. مسیری که اگر با همین رویکرد ادامه یابد، میتواند یکی از پرهزینهترین میراثهای گذشته را به یکی از نقاط قوت دوره جدید مدیریتی تبدیل کند.
